Phạm Ngọc Sơn chia sẻ
15:09 11-09-2019

Tư duy phản biện: “kỹ năng sinh tồn” trong thời đại mới

Tư duy phản biện là một kỹ năng sống đang ngày càng được các trường học, trung tâm giáo dục chú trọng đào tạo và rèn luyện cho học sinh, sinh viên. Vậy, tư duy phản biện là gì và tại sao nó lại quan trọng đến như vậy? - https://dateat.io

1. Những điều cần biết về Tư duy phản biện

tu-duy-phan-bien-ky-nang-sinh-ton-trong-thoi-dai-moi-b2LnvV1A4L7Lt55.png

Tư duy phản biện là gì?

Hiện nay, chưa có một định nghĩa chính xác nào được giới học thuật đưa ra để giải thích cho cụm từ Tư duy phản biện (Critical Thinking). Tuy nhiên, theo một số chuyên gia giáo dục lý giải, tư duy phản biện là kỹ năng lập luận có logic, có tính liên kết và nhất quán giữa các luận điểm, đồng thời biết duy trì niềm tin cá nhân, tìm kiếm lý lẽ để bảo vệ ý kiến của bản thân và không dễ dàng chấp nhận suy nghĩ được áp đặt bởi người khác.

Tư duy phản biện đã được con người nhận thức được từ khoảng 2000 năm trước, với những tiếp cận sơ khai của nhà triết học Socrates. Tuy nhiên, cho đến thời gian gần đây, tư duy phản biện mới được nhìn nhận lại một cách nghiêm túc thông qua việc liên kết nó với hai kỹ năng tư duy khác là Suy nghĩ độc lập (Independence Thinking) và Tư duy phản chiếu (Reflective Thinking).

Phân loại tư duy phản biện

tu-duy-phan-bien-ky-nang-sinh-ton-trong-thoi-dai-moi-BHkpyU1IYyYFGey.jpg

Tư duy phản biện thường được chia thành 2 loại:

  • Tư duy tự phản biện: Tự đưa ra lập luận, lý lẽ để phản biện chính những suy nghĩ của bản thân mình nhằm đưa tới kết luận chính xác nhất.
  • Tư duy phản biện ngoại cảnh: Không dễ dàng chấp nhận suy nghĩ trái chiều, luôn đưa ra lập luận trên cơ sở thực tế và có tính logic để bảo vệ ý kiến của bản thân, tuy nhiên không nhằm mục đích hơn thua mà chỉ để đưa ra kết luận chung cho vấn đề.

Vai trò của tư duy phản biện

tu-duy-phan-bien-ky-nang-sinh-ton-trong-thoi-dai-moi-18qCmZYaaSoYeUT.jpg

Tư duy phản biện là một kỹ năng hết sức quan trọng, đóng vai trò là nhân tố thúc đẩy sự phát triển của mỗi con người dựa trên nền tảng kiến thức sẵn có. Một người có tư duy phản biện tốt thường sở hữu những khả năng hữu ích sau:

  • Khả năng quan sát: Không chỉ dừng ở mức độ nhìn thấy bề ngoài, người có tư duy phản biện thường có thể thấu hiều sự vật, hiện tượng ở góc độ sâu hơn thông qua bộ não liên tục phân tích và đánh giá thông tin.
  • Khả năng nghiên cứu và tổng hợp: dựa trên kiến thức sách vở hay kiến thức thực tế, những người có tư duy phản biện sẽ đưa ra lập luận để đánh giá lại thông tin, từ đó tổng hợp lại những điều hữu ích và có giá trị nhất cho bản thân.
  • Khả năng giải quyết vấn đề và đưa ra quyết định: Không ngừng suy nghĩ, không ngừng phân tích, không ngừng lập luận, những người có tư duy phản biện có khả năng nhanh chóng nhìn ra được mấu chốt để giải quyết vấn đề một cách gọn ghẽ và hoàn hảo. Bên cạnh đó, việc suy nghĩ thấu đáo trước khi ra quyết định cũng sẽ giúp hạn chế tối đa rủi ro về một quyết định sai lầm.
  • Sự tự tin: Sở hữu những kiến thức, lý lẽ được chứng minh qua một quá trình tự lập luận nghiêm túc và triệt để, những người này sẽ có được sự tự tin tuyệt đối và luôn dám thể hiện quan điểm cá nhân trước đám đông.

Chính nhờ vậy, tư duy phản biện sẽ trở thành chìa khóa quan trọng để mở ra cánh cửa thành công.

Suy nghĩ sai lầm về tư duy phản biện

tu-duy-phan-bien-ky-nang-sinh-ton-trong-thoi-dai-moi-ZWa9BPT3Yvrz0yT.jpg

Những người có tư duy phản biện thường thích tranh cãi, đôi co: Như đã nói ở trên, tư duy phản biện không cho phép việc dễ dàng thỏa hiệp với người khác, nhưng hoàn toàn dựa trên yếu tố suy luận và phân tích một cách logic. Những người có tư duy phản biện không bao giờ tranh cãi về một vấn đề hiển nhiên, rõ ràng hoặc vấn đề mà họ không thực sự có hiểu biết để bàn luận.

Tư duy phản biện đồng nghĩa với bảo thủ: Tư duy phản biện chỉ chấp nhận những luận điểm đã được chứng minh chặt chẽ, chứ không phải dựa trên niềm tin mù quáng hay nhận thức sai lầm mang ý nghĩa chủ quan.

 

2. Làm gì để rèn luyện tư duy phản biện?

Đọc nhiều sách báo, tài liệu

tu-duy-phan-bien-ky-nang-sinh-ton-trong-thoi-dai-moi-oqSSt4vHULZ8m7T.jpg

Cơ sở của tư duy phản biện cần phải dựa trên kiến thức và sự hiểu biết. Chính vì vậy, bước đầu tiên trong việc rèn luyện tư duy phản biện chính là việc tự trau dồi, học hỏi để nâng cao kiến thức cho bản thân. Tuy nhiên, hiện nay sự bùng nổ của internet kéo theo một lượng lớn tin tức giả, tài liệu sai lệch được tràn lan trên mạng, nên các bạn trẻ cần hết sức cẩn thận trong việc lựa chọn nguồn tin để tránh những kiến thức bịa đặt “đặt nền móng” trong nhận thức. Nếu có thể, hãy hỏi thày cô hoặc những người đi trước về các nguồn tin học thuật uy tín, có độ chính xác cao để tham khảo kiến thức.

Tập gạt bỏ cái tôi

tu-duy-phan-bien-ky-nang-sinh-ton-trong-thoi-dai-moi-6WsXWtpsnDaR2RG.png

Chúng ta cần luôn phải hiểu được rằng, ai cũng có thể mắc sai lầm. Vì vậy, những người có một cái tôi quá lớn thường rất khó để rèn luyện tư duy phản biện, bởi họ cho dù cũng thường hay phản bác lập luận của người khác, nhưng ít khi thừa nhận cái sai của bản thân, thậm chí có xu hướng cãi cùn, công kích cá nhân để bảo vệ suy nghĩ một cách mù quáng.

Chủ động đặt câu hỏi

tu-duy-phan-bien-ky-nang-sinh-ton-trong-thoi-dai-moi-M6wePcZAnwMDvzA.jpg

Hiện nay, ở các lớp học, thày cô giáo thường có xu hướng giảm bớt sự truyền thụ kiến thức một chiều, mà hay đặt câu hỏi cho cả lớp trả lời và yêu cầu đặt câu hỏi. Đây chính là cách để các giáo viên rèn luyện tư duy phản biện cho học sinh sinh viên của mình.

Việc đặt câu hỏi tạo ra sự tương tác mang tính 2 chiều giữa người nói và người nghe, giúp chúng ta có khả năng hiểu rõ đối phương cũng như có khả năng tìm ra điểm yếu trong lập luận của họ để khai thác và phân tích. Bên cạnh đó, sự tự ép mình nghĩ ra câu hỏi đòi hỏi chúng ta phải chú tâm tuyệt đối và thực sự thấu hiểu những gì đối phương đưa ra.

Luôn tự kiểm tra lại kết quả có trước

tu-duy-phan-bien-ky-nang-sinh-ton-trong-thoi-dai-moi-EvWwJvdybG25YvN.jpg

Cho dù kết quả được cung cấp bởi bạn học, anh chị hay thày cô, thậm chí là cả những học giả có uy tín trong giới học thuật, hãy tự tìm cách trình bày lại hướng suy nghĩ và cách giải quyết vấn đề của họ để xác minh kết quả hay đáp án được cho trước đó. Điều này rèn luyện cho bạn tư duy không dễ dàng chấp nhận sự áp đặt từ bất kỳ ai, ngoài ra còn giúp bản thân hiểu thấu đáo vấn đề một cách triệt để nhất và có khả năng vận dụng vào những tình huống tương tự.

Dùng suy luận để giải quyết ngay cả những vấn đề thường ngày.

Hàng ngày, chúng ta gặp phải biết bao nhiêu câu hỏi tự đặt ra trong cuộc sống. Đa phần trong số đó là những quyết định đơn giản, ít gây ảnh hưởng và thường được lựa chọn giải quyết theo cảm tính. Tuy nhiên, để rèn luyện được tư duy phản biện, hãy thử áp dụng suy luận logic vào việc giải quyết những câu hỏi ấy xem sao.

Ví dụ, đến bữa trưa, bạn phân vân giữa việc ăn cơm hay ăn bánh mỳ. Thông thường, chúng ta sẽ chọn bừa một trong hai món theo cảm tính. Nhưng nếu muốn rèn luyện khả năng tư duy phản biện, hãy thử phân tích 2 món ăn đấy trên các khía cạnh như giá cả, dinh dưỡng, tính thuận tiện… để đưa ra quyết định tối ưu.

tu-duy-phan-bien-ky-nang-sinh-ton-trong-thoi-dai-moi-e8KRdZx5aYsqbac.jpg

Đừng có lối suy nghĩ "khó quá bỏ qua" như thế này nhé

 

Diễn đàn Kinh tế Thế giới WEF đã xếp Tư duy phản biện là một trong kỹ năng quan trọng bậc nhất đối với người lao động năm 2020. Đây cũng là kỹ năng cần thiết cốt yếu của các nhà lãnh đạo tài ba hay những học giả xuất sắc. Vì vậy, hãy rèn luyện cho bản thân khả năng tư duy phản biện để có thể chinh phục những khó khăn và vươn tới thành công.